Autonomie in de GGZ schiet door

Op 13 november 2009 heeft Professor Bert van Hemert, voorzitter van de themagroep OGGZ, zijn oratie uitgesproken. “Als de ggz-patiënt niks wil, dan doen wij ook niks.” Dat gaat psychiater en hoogleraar Bert van Hemert te ver. Hij pleit in zijn oratie voor een ambulante hulpverlener die op zoek gaat naar de zogenoemde zorgmijders. Volgens Van Hemert wordt het zorgaanbod in de ggz te veel gedomineerd door ‘de autonomie van de patiënt’, waardoor mensen ernstig verwaarlozen, vereenzamen of verslaafd worden.

GGZ-patiënten die zelf geen zorg zoeken, de zogenoemde zorgmijders, moet een nieuwe vorm van intensieve hulp worden aangeboden. Deze groep van 10 tot 15 procent van de GGZ-patiënten wordt niet bereikt door huisarts of GGZ-instelling. Omdat die ervan uitgaan dat patiënten zelf om hulp moeten vragen. Dat stelde psychiater Bert van Hemert, hoogleraar in de epidemiologie van de openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ), in zijn oratie aan het Leids Universitair Medisch Centrum LUMC.

Verkommeren
Van Hemert, ook hoofd crisiszorg bij de Parnassia Bavo Groep in Den Haag, houdt zich bezig met zorgmijdende groepen. Het gaat om mensen met vaak ernstige en meervoudige psychiatrische problematiek, die door de Geestelijk Gezondheidszorg onvoldoende worden bereikt. ‘Deze mensen roepen vooral bezorgdheid op. Ze geven overlast of verkommeren achter de voordeur. Omdat ze zelf geen hulp zoeken, zijn ze niet in beeld bij psychiaters, maar vaak wel bij instanties als de politie of de woningbouw.’ Hij wil deze groepen beter in kaart brengen en ook beter aan de zorg binden.

Balans
In zijn oratie stelt de hoogleraar dat de GGZ-sector te veel vasthoudt aan het principe van zelfredzaamheid. ‘Het zelfstandig functioneren in de samenleving is een algemeen gehuldigd principe', aldus Van Hemert. ‘Dat autonomieprincipe houdt in dat wij de zorg niet dwingend naar de mensen toe willen brengen. Als de patiënt niks wil, dan doen wij ook niks. Wij moeten een balans vinden tussen enerzijds de autonomie en anderzijds de menswaardigheid.'

Includerende zorg
De hoogleraar wil naar een nieuwe vorm van ambulante zorg, waarbij de hulpverlener actief op zoek gaat naar de patiënt, ook al is die daar zelf niet naar op zoek. Hij noemt deze zorg 'includerende zorg', waarbij niet de hulpvraag, maar de probleemsituatie leidend is voor het zorgaanbod.

Autonomieprincipe
Dat de zorg voor zorgmijders te weinig ontwikkeld is, komt volgens de hoogleraar door de dominantie van het autonomieprincipe en de vermaatschappelijking van de zorg. De teneur in de ggz is om mensen met een lichamelijke of geestelijke handicap zo veel mogelijk te ondersteunen om een zelfstandig bestaan te leiden. ‘Als uitgangspunt is dat natuurlijk een goede zaak, maar de prijs is wel dat kwetsbare mensen in de samenleving de weg kwijt kunnen raken en verzeild kunnen raken in situaties van ernstige verwaarlozing, vereenzaming of verslaving.’

Bedden
De oplossing zoekt Van Hemert niet in meer bedden in de GGZ. ‘Van het totale budget van de GGZ gaat twee derde naar de bedden, terwijl daar maar 10 procent gebruik van maakt. Dit heeft tot gevolg dat de ambulante zorg ernstig verschraalt en dat is in de praktijk ook goed voelbaar. In de praktijk van de GGZ-zorg behoort het uitvoeren van huisbezoek feitelijk niet meer tot de mogelijkheden. Ambulante zorg wordt in toenemende mate zorg waarin alleen de patiënt ambulant is.’

Bron: Zorg en Welzijn, Auteur: Carolien Stam, (www.zorgwelzijn.nl)

Meer informatie: email info@awpnzh.nl